FLOOR HUYGEN:
'WE ROEIEN TEGEN DE STROOM IN'

 

Door Brechtje Zwaneveld

 

Theater Artemis uit Den Bosch bestaat dit seizoen twintig jaar. Artistiek leider Floor Huygen beleeft haar eerste lustrum. De afgelopen vijf jaar heeft zij een nieuw gezelschap vormgegeven dat de grens tussen jeugdtheater en volwassentheater doet vervagen. Met producties voor alle leeftijden, een stevige inzet van acteurs uit het volwassentheater en een duidelijk onderscheid tussen schoolvoorstellingen en vrije voorstellingen, bewandelt Huygen een lastige maar eigenzinnige weg.

Toen Floor Huygen in 2005 het artistiek leiderschap bij Theater Artemis van Matthijs Rümke overnam – die het gezelschap leidde vanaf 1998 –wilde zij vooral kunnen blijven doen wat ze altijd had gedaan. Geïnspireerd door Johan Simons maakte zij al enkele jaren interviewstukken. Bij Hollandia regisseerde zij bijvoorbeeld voor de serie arbeidersportretten Bert Luppes in Kingcorn of zogezegd alles (1997) en Peter Paul Muller in Biotex (1999). Bij ZT Hollandia speelden Bert Luppes en Betty Schuurman De ongelovige (2004), gebaseerd op interviews met nonnen en priesters.

Deze stijl nam Huygen mee naar Artemis. ‘Ik wil in eerste plaats theater maken over dingen die ik belangrijk vind. Het enige verschil is dat mijn voorstellingen nu ook door kinderen en jongeren worden bezocht’, vertelt Huygen. In vijf jaar tijd heeft ze met  voorstellingen als Don Quichot en zijnen ijzeren wil, Haast of de Kokadrielje, Ribstuk en Woeste hoogten, rusteloze zielen een kruisbestuiving bewerkstelligt tussen het jeugdtheater en theater voor volwassenen.  Die verbinding wordt door beide ‘vakgebieden’ gewaardeerd. Woeste hoogten, rusteloze zielen werd afgelopen september geselecteerd voor Het Theaterfestival én won de Gouden Krekel, de VSCD-prijs voor de beste jeugdtheaterproductie. Huygen: ‘Het is heel fijn dat onze poging om theater voor alle leeftijden te maken wordt beloond. Want we roeien met deze visie behoorlijk tegen de stroom in. De meeste theaters hebben een aparte jeugdafdeling en weten niet goed waar ze onze voorstellingen moeten onderbrengen. Maar na vijf jaar lijkt het erop dat we echt iets van de grond hebben gekregen.’

Spiegel

Theater maken voor alle leeftijden. Het is niet zomaar een loze kreet voor het team van Theater Artemis, het  is een overtuiging. Toen Pauline Mol in 1990 het gezelschap oprichtte, benadrukte zij  in het oprichtingsplan dat jeugdtheater maken je dwingt om de vraag te stellen ‘wat een kind tot een kind maakt en een volwassene tot een niet-kind, en wat die twee met elkaar van doen hebben’. Alhoewel Huygen een geheel eigen koers vaart, meent ze dat kinderen en volwassenen veel te vaak veel te weinig met elkaar van doen hebben en gebaat zijn bij gezamenlijke momenten. ‘Kinderen kijken anders naar de wereld dan volwassenen. Als kinderen en volwassenen samen een voorstelling beleven en iets meemaken van wezenlijk belang kunnen zowel het kind als de volwassene daar gelukkig van worden.’
          Maar de keuze om voor een gemengd publiek te spelen reikt verder dan een maatschappelijk betrokken visie op de relatie tussen volwassenen en kinderen: ‘Ik vind een publiek van kinderen en volwassenen in eerste instantie belangrijk voor de voorstelling zelf. Kinderen zijn een andere spiegel dan volwassenen. Een voorstelling wordt veel breder gereflecteerd als er gemengd publiek in de zaal zit. Dat verschaft de voorstelling meer lagen.’

Deze visie staat in nauw verband met Huygen’s opvatting over de positie van het jeugdtheater. Ze wilde vijf jaar geleden best de overstap maken naar het jeugdtheater, maar dan moest het wel uit zijn afgesloten hoekje komen: ‘Ik wil waanzinnig goed gespeeld theater maken zonder meteen in het bakje van het jeugdtheater terecht te komen waar andere acteurs komen spelen en andere wetten schijnen te gelden. Ik wil vrij zijn als theatermaker.’

Schoolvoorstellingen

Huygen werkt met grote namen uit het volwassentheater, zoals Bert Luppes. Huygen: ‘Veel acteurs denken dat als ze eenmaal in het jeugdtheater zitten, ze daar nooit meer uit komen. En veel acteurs willen dat niet. Terecht, want het is voor ieders ontwikkeling goed om verschillende dingen te kunnen doen en niet in een afgesloten circuit te blijven hangen.’
          Om met deze mensen te kunnen werken, heeft Huygen wel bepaalde ongeschreven wetten uit het jeugdtheater moeten ombuigen.  Zo heeft ze het aantal schoolvoorstellingen de afgelopen jaren drastisch laten teruglopen. Artemis is onderscheid gaan maken tussen voorstellingen die in het vrije circuit spelen en voorstellingen die voor publiek van uitsluitend scholieren spelen. Huygen: ‘Elke voorstelling wordt beproefd op scholierenbezoek. Als dit lastig blijkt, worden alternatieven bedacht. Er wordt een voorstellingen op maat gemaakt of scholieren worden uitgenodigd om naar openbare voorstellingen te komen, waar ze deel uitmaken van een regulier publiek. Als een voorstelling zich ervoor leent, spelen we die  een keer of vijfentwintig voor een besloten publiek van alleen maar schoolkinderen. Afgelopen seizoen was  dat het geval met Simmen. ’

Een andere reden om een duidelijk onderscheid te maken tussen vrije voorstellingen en schoolvoorstellingen, heeft te maken met de speelstijl in Huygen’s  voorstellingen. Acteurs zijn bij Huygen niet vastgezet in een strakke vorm. Ze zijn vrij en kwetsbaar in hun spel. Dat levert grillige en doorleefde personages  die balanceren op een associatief randje. Deze stijl blijkt een collectief reagerend kinderpubliek niet goed te verdragen.
            Huygen: ‘Acteurs zijn gevoelig voor publiek. Ik zie de kwaliteit van het spel verschrompelen als acteurs voor een schouwburg vol kinderen spelen. Ze gaan dan demonstrerend spelen, waardoor hun spel niet meer open en complex is. Het wordt plat.’ De keus om niet meer op grote schaal schoolvoorstellingen te spelen levert relatief weinig inkomsten verlies op, maar stelt het gezelschap wel voor een ingewikkelde opgave. Huygen: ‘De mensen bij ons op kantoor hebben allemaal een zware taak om onze visie naar buiten toe uit te leggen. Gelukkig hebben we in vijf jaar tijd een geweldig team opgebouwd en heeft de praktijk van onze voorstellingen inmiddels bewezen waar we voor staan. Daardoor hoeven we onze keuze gelukkig steeds minder vaak te legitimeren.’

Artemis gaat vanaf komend seizoen experimenteren met speciaal voor scholen gemaakte voorstellingen. Daartoe wordt een vrachtwagen omgebouwd tot theatertje. Dat rijdt een schoolplein op en daar wordt een modern wagenspel opgevoerd. ‘Ik heb dat idee gepikt van Johan Vonk en Bart Visser. Zij hebben voor het concertgebouw een wagen ontworpen waar jonge musici komen spelen. Schoolklassen worden in die wagen ontvangen. Er kunnen niet meer dan zestig leerlingen in, waardoor de sfeer intiem blijft. Voor ons eerste wagenspel dat Erik-Ward Geerlings gaat schrijven en Ted Keijzer gaat regisseren,  zijn we uit gegaan van de vraag ‘wie vormen ons publiek?’. Kinderen krijgen niet automatisch mee wat theater is. Dat trek ik mezelf als theatermaker aan. Daarom gaat deze voorstelling over het maken van een voorstelling. Ik ben altijd heel voorzichtig met onderwerpen die het publiek iets willen leren. Van de term ‘educatieve voorstellingen’ gaan mijn haren recht overeind staan. Educatie is niet artistiek. Het is wel belangrijk, maar als je een voorstelling maakt moet je dat loslaten. Dat klinkt als een dooddoener, maar in de praktijk van het jeugdtheater heb je met pedagogen te maken die vinden dat het ene te moeilijk is, het andere te makkelijk, dit niet kan en dat juist wenselijk is. Om toch aan de wens uit het veld om schoolvoorstellingen te produceren tegemoet te komen, gaan we dit nu eens proberen.

Blinde vlekken

Het vijfjarige lustrum ‘Artemis onder leiding van Floor Huygen’ wordt in november gevierd met een boek met twee premieres en de publicatie van een boek met verzamelde speelteksten. Beide voorstellingen gaan over het thema ‘overleven’. De eerste grijpt terug op Huygen’s werk voordat ze bij Artemis begon. Journalist Lex Bohlmeijer interviewde een Russische jongen met een even wonderlijke als schokkende levensgeschiedenis. Bohlmeijer liet de onafgemaakte zinnen en het zelfgevormde Nederlands van de Rus intact en construeerde een stuk over het dwingende machtssysteem, de armoede, de rechteloze toestanden en de emotionele liefde voor muziek en poëzie in het reusachtige land. Dat verhaal wordt verteld door acteur Adri Overbeeke die een samenspel aangaat met de bayanmuziek van Oleg Fateev. Huygen: ‘Ik wil dit verhaal vertellen omdat het zo duidelijk laat zien hoe de macht van een systeem werkt. Het systeem in Rusland is fundamenteel anders dan dat van ons en daarom verloopt een Russisch leven compleet anders dan ons Westerse leven. Het systeem in Nederland is competitief en gericht op marktwerking. Wij kennen een grote mate van zelfbeschikking en vrijheid, maar ook ons systeem kent blinde vlekken. In Rusland ben je niks als individu als je niet tot de heersende elite behoort. Je kunt het leven niet in eigen hand nemen of invloed uit oefenen.’

            De tweede jubileumvoorstelling is Mouchette van schrijver Arne Sierens. Bert Luppes en Alejandra Theus spelen een oude man en een jong meisje die elkaar op straat in een arme Vlaamse wijk ontmoeten. Zij moet op haar babyzusje passen en hij leidt een zwervend bestaan. Huygen: ‘Het zijn twee volkse mensen die van zich afbijten. Twee eenzame zielen die ongewild tot elkaar doordringen. Het stuk is heel spannend geschreven en weerspiegelt prachtig de visie van Artemis over het samenbrengen van jong en oud.’

REIS VAN EEN RUS 29 oktober 2010 t/m 20 februari 2011
MOUCHETTE 8 november t/m 12 december 2010
Ter gelegenheid van het twintigjarig jubileum van Theater Artemis verschijnt op 14 november het jubileumboek ZES THEATERTEKSTEN VOOR VELE LEEFTIJDEN bij Uitgeverij IT&FB.

TM november 2010

Jetse Batelaan is artistiek leider van Artemis. De dag dat de papegaai zelf iets wilde zeggen wordt zijn eerste voorstelling bij Artemis - april/mei 2014.

VOORUITBLIK

Theaterfestival Boulevard, augustus - Stel je heet Peter en iemand schrijft een toneelstuk voor jou. Wat als dat stuk 'Peter Pan - De Jongen Die Nooit Volwassen Wilde Zijn' is en iedereen jou vanaf dat moment Peter Pan noemt, terwijl je dat niet bent, niet wilt zijn, ook niet zou kunnen zijn, want het is slechts een fantasie. Fabian Jansen pakt voor Never never wonder opnieuw een fascinatie uit zijn jeugd op: de wens om te vliegen.  

2013/14

september/november 2013 - Wagenspel#3: GOED KWAAD "MacBeth op het schoolplein" van Erik-Ward Geerlings, voor kinderen vanaf 6. Spel Niek van der Horst e.a. Regie Sanne Nouws.

januari/april 2014 - De man die alles weet van Jetse Batelaan bij Maas theater en dans. Artemis werkt mee aan deze voorstelling en produceert samen met Antigone BEKDICHTZITSTIL - februari/mei 2014.