Theater Artemis - Recensies

21/03/09 Brabants Dagblad © Theo van de Zande

31/03/09 de Volkskrant © Jowi Schmitz

19/04/09 8Weekly © Moon Saris

mei 2009 TM © Brechtje Zwaneveld

augustus 2009 TM © Brechtje Zwaneveld

Vechten tegen het spook dat schaamte heet
We groeien er kennelijk over heen, maar pubers weten het als geen ander: wie zich onder de mensen begeeft, wordt hoe dan ook bekeken. Dat zelfs je eigen ogen meedoen aan al dat gegluur, besef je als je voor de spiegel staat en de hele mensheid over je schouder meekijkt. "Eigenlijk ben ik nooit alleen", verzucht Betty Schuurman in de voorstelling Ribstuk. Om daar meteen op te laten volgen dat ieder mens recht heeft op lelijkheid. "Schaamte is een spook dat je moet verjagen."

In de voorstelling Ribstuk die gisteravond de première beleefde in Theater Artemis in Den Bosch, rijgt Schuurman als modeontwerpster Viv de ene oneliner aan de andere. De op Vivienne Westwood geïnspireerde ontwerpster op haar retour, wordt opgevoerd als het toonbeeld van autonomie en eigenzinnigheid. Twee thema's die ook al doorklonken in Vakman, het vorige stuk van regisseur Floor Huygen. Op tekst van Erik-Ward Geerlings zet Huygen de gearriveerde ontwerpster tegenover twee jonge meiden die zich vergapen aan haar succes. Een werkstuk maken voor school zetten ze in als omweggetje richting catwalk.

De vriendschap van Zara (Sylvia Hoeks) en Alister (Alejandra Theus) wordt zwaar op de proef gesteld als de een uitverkoren wordt als model en de ander kan vertrekken. Gelukkig worden ze er allebei niet van. Zara wordt gevangen in de opdringerige aandacht van Viv als een bibberend konijntje door de lichtbundel. Met schichtige blikken, krampachtige lachjes en tranen die branden, zet Hoeks trefzeker een aandoenlijk jong meisje neer. Theus put zich als de afgewezen Alister ondertussen uit om haar frustratie luidruchtig te camoufleren met jeugdige arrogantie. "Ik vind zwarte lijnen rond je ogen sowieso ontzettend stom, hekserig."

Schuurman tut zich op met pruiken en creaties waar steeds zichtbaarder haar groeiende onzekerheid doorheen schemert. Daar tussendoor rent Fabian Jansen de ene keer als hulpje of fotograaf, daarna als manager of als treiterende broer. Dat levert wisselend krachtige en hilarische scènes op, die zeker nog niet allemaal doel treffen. Vooral in het begin was het vrijdagavond nog zoeken naar de juiste toon. Maar eenmaal op stoom is het duidelijk dat regisseur Huygen er opnieuw in slaagt om het beste in haar acteurs naar boven te halen. De grote thema's die ze als artistiek leider van Artemis wil uitwerken, krijgen ook in Ribstuk die aangename lichte toets mee, zonder dat ze aan kracht verliezen. 21 maart 2009 © Brabants Dagblad - Theo van de Zande

Aangenaam ruw spel over schaamte van puber en dame
Pubermeisje Zara wil een stukje van haar rib afzagen omdat het zo uitsteekt. Ze heeft haar misvorming net ontdekt en staat met een enorme frons in de spiegel te kijken. Als een echo van dat beeld kijkt even later de 51-jarige ‘Viv’, gebaseerd op modeontwerpster Vivienne Westwood, al even afkeurend naar zichzelf. Er zit zo’n veertig jaar verschil tussen de personages, maar ze schamen zich allebei. Zoals Viv (Betty Schuurman) het verwoordt: ‘Sommige schaamtes verschrompelen als je ouder wordt maar ze gaan nooit helemaal weg – het zijn net leeggelopen ballonnetjes waar elk moment weer leven ingeblazen kan worden.’

Ribstuk van Theater Artemis is een stuk vol contrasten. Oud tegenover jong, ‘erbij horen’ tegenover ‘eigenzinnigheid’. Niet alle scènes van auteur Erik-Ward Geerlings blinken uit – er wordt wel erg benadrukt dat iedereen zo onzeker is en dat scheppingsdrang niet is af te dwingen. Maar die overdaad wordt gecompenseerd door de mooie taal.

Regisseur Floor Huygen koos er een aangenaam ruwe vertelvorm bij. Scènes worden tegelijkertijd gespeeld, staan soms haaks op elkaar, of worden plots doorbroken. Fabian Jansen is door alle bijfiguren die hij speelt de lijm die het stuk bij elkaar houdt. Ook Alejandra Theus blinkt uit als vriendin van Zara die zo vreselijk graag wil, maar niets krijgt.

Stoorzender tijdens de voorstelling in de Utrechtse Schouwburg was een twintigtal pubers die – zonder begeleiding – op het stuk waren afgekomen, waardoor het zowel voor de spelers als het publiek lastig was te genieten van de gevoeliger scènes. Zoals het eindbeeld, waarin de pubermeisjes op het podium en de ontwerpster met haar assistent op dezelfde muziek verschillend dansen. De schaamte gaat misschien nooit over, maar muziek en dans doet dat besef voor even naar de achtergrond verdwijnen. 31 maart 2009 © de Volkskrant - Jowi Schmitz

Relativerende nuance in oppervlakkige modewereld
Als alle meisjes- en damesbladen zo spannend, genuanceerd en relativerend over kleding, schoonheid en het lichaam zouden schrijven als Theater Artemis erover speelt in Ribstuk, had de gemiddelde vrouw heel wat minder problemen met haar zelfvertrouwen en haar verschijning.

Schrijver Erik-Ward Geerlings verstopte in opdracht van regisseur Floor Huygen een verhaal over innerlijk, over drijfveren, over autonomie achter het schijnbaar oppervlakkige uiterlijk van de modewereld. Zonder dat er ook maar één spiegel op de vloer staat, reflecteert het naar alle kanten. Het publiek vormt, bijna letterlijk, de spiegel die de hoofdrolspelers de maat neemt. En natuurlijk vormen de personages, zoals in ieder behoorlijk theaterstuk, een spiegel voor elkaar en voor de toeschouwers en werpen ze bovendien blikken in het verleden en/of de toekomst.

Rode draad in Ribstuk is een schaamtevolle fantoomafwijking van het puberende meisje Zara: ze weet zeker dat haar rib uitsteekt en dat iedereen het kan zien. Futiel voor wie stevig in zijn schoenen staat (en wie doet dat eigenlijk echt?), maar een halszaak voor een jonge meid die misschien net beseft dat ze iemand is en die zich nog duizend kanten op kan ontwikkelen. En tja, zo'n rib zit maar wat in de weg als een topontwerpster je ontdekt en in dienst neemt.

Want dat gebeurt: haar modegevoelige, creatieve vriendinnetje Alister sleept haar mee naar haar zogenaamde tante en probeert zichzelf er binnen te kletsen omdat ze een toekomst in de mode ambieert. Maar Viv - gemodelleerd naar de ooit avant-gardistische medeschepster van de punk, Vivienne Westwood - ziet niets in haar, maar wel in de stille, onbetekende volger Zara. Al snel schemert door dat ze daarop niet erg trots hoeft te zijn: Viv is een beetje door haar ideeën heen, zoekt als een idioot naar inspiratie en parasiteert op het jonge meisje in de hoop een briljante ingeving te krijgen. Ze roeit niet meer, zoals in haar beste tijd, tegen de stroom in, maar krijgt het ook - bijna - niet voor elkaar om mee te gaan met de snelle commerciële stroom waar ze inmiddels inzit.

Betty Schuurman is beresterk als de paradoxale rijpe dame Viv: een arrogante diva met knechtjes, een beetje een aanstelster, die in haar stiekeme onzekerheid en verwarring ook eigenlijk niet weet of ze het beste haar zilveren Prada Sport-sneakers of haar felgekleurde, hooggehakte United Nude Fold-laarsjes moet dragen. De twee meiden, Sylvia Hoeks en Alejandra Theus, beginnen een beetje te gespeeld meisjesachtig, maar groeien goed in hun rol van aandoenlijke spring-in-het-veldjes. Te midden van de bergen hippe tijdschriften, stellages met voortdurend bewegende digitale fotolijstjes (helaas te klein om te kunnen zien wat er opstaat) en het centrale plankier zien we, heel herkenbaar, hoe de vriendinnen van elkaar verwijderd raken en weer naar elkaar toetrekken. Fabian Jansen, eerder een stevige Vakman, is ultiem in zijn element als 'de man' in zijn vele verschijningsvormen, van de volgzame assistent via de nerveuze stagiair tot de snelle marketingman en brengt daarmee welkome luchtigheid en humor in het stuk.

Geerlings en Huygen spelen in Ribstuk van voor tot achter heel slim met het gegeven autonomie. Het verhaal heeft geen echte moraal, behalve dan dat je je altijd bewust moet zijn, dat je je niets zomaar moet laten opdringen. Voortdurend, zelfs achteraf, verandert je gevoel wie hier nu eigenlijk origineel, eigen, autonoom is en ook wat mooi of lelijk is. De derde alinea van dit artikel zou dan ook op diverse manieren herschreven kunnen worden, telkens met het perspectief of de nadruk ergens anders, waardoor de hele betekenis verandert. En juist door deze schijnbare chaos ontstaat het bijzondere evenwicht waar de 'damespers' bijzonder bij gebaat zou zijn.

19 april 2009 © 8 Weekly - Moon Saris

GEHOORD GEZIEN GELEZEN - Tweetakt

Het jeugdtheaterfestival Tweetakt stond dit jaar helemaal in het teken van de bruisende, onrealistische, maar ook waanzinnige jaloersmakende overtuiging van jonge mensen dat de wereld aan je voeten kan liggen, dat volwassen zijn echt geen Walhalla is en dat kind zijn ongekende verlangens en dromen met zich meebrengt. (...) Nederlands ouderwets goede voorstellingen kwamen van Het Filiaal en Artemis. Momo en de tijdspaarders (het Filiaal) is een redelijk geslaagde muzikale bewerking van het gelijknamige boek, flitsend en spannend. Ribstuk (Artemis) blonk vooral uit in zijn geweldige spelplezier. Regisseur Floor Huygen plaatste de onzekerheid van jongeren over hun uiterlijk en de wankele stappen die zij zetten in het ontwikkelen van hun imago op een mooie manier tegenover de excentrieke en dwangmatige grilligheid van een gevierd modeontwerpster. De associatieve en chaotische vorm van Huygens voorstellingen vormen altijd een mooie aanvulling op het doorgaans gestileerde Nederlandse jeugdtheater. (...) Alles bij elkaar was de programmering van dit festival dit jaar uitzonderlijk. Het beste van het afgelopen seizoen was te zien. Brechtje Zwaneveld © TM mei 2009

Terugblik jeugdtheater OP EEN DRAF NAAR DE GROTE ZAAL

Met de invoering van de basisinfrastructuur ging het jeugdtheater massaal de grote zaal in. In de kleine zaal werd een grillige open, vertellende vorm herboren.

Twee nieuwe producties slaagde erin een nieuwe invulling te geven aan de vertellende stijl. Ribstuk van Theater Artemis en Mijn vader is een indiaan van Bonte Hond. Het zijn beide voorstellingen waarin meerdere theatrale werkelijkheden naast elkaar worden opgeroepen door een associatieve vorm, vol slim gebruik van muziek, dansjes, spelscènes, teksten direct gericht tot het publiek, verkleedpartijen en een transparant toneelbeeld. In Ribstuk werd het schoonheidsideaal waarnaar meningloze pubers streven afgezet tegen de vervlogen jeugd van een gevierd en temperamentvol modeontwerpster. Brechtje Zwaneveld © TM augustus 2009

hoogteref3